ประวัติบาสเกตบอล จากตะกร้าลูกพีชปี 1891 สู่บาสเกตบอลไทย

ประวัติบาสเกตบอลเริ่มเมื่อ James Naismith คิดค้นเกมนี้ที่เมืองสปริงฟิลด์ สหรัฐอเมริกา ในฤดูหนาวปี 1891 ก่อนมีการตั้งสหพันธ์บาสเกตบอลนานาชาติ (FIBA) ในปี 1932 ส่วนประเทศไทยแปลกติกาบาสเกตบอลเป็นภาษาไทยครั้งแรกใน พ.ศ. 2477^{1, 5, 9}

บทความนี้เล่าประวัติบาสเกตบอลตามลำดับเวลา ทั้งในต่างประเทศและในไทย โดยอ้างอิงข้อมูลจาก Springfield College, Naismith Basketball Hall of Fame, FIBA, NBA และสมาคมกีฬาบาสเกตบอลแห่งประเทศไทยเป็นหลัก

ประวัติบาสเกตบอลโดยสรุป

• James Naismith คิดค้นบาสเกตบอลในปี 1891 และนำมาเล่นในชั้นเรียนครั้งแรกวันที่ 21 ธันวาคม 1891^{1, 2}
• ห่วงยุคแรกคือตะกร้าลูกพีช 2 ใบ ตอกไว้ที่ความสูง 10 ฟุต และกติกาดั้งเดิมมี 13 ข้อ¹
• FIBA ก่อตั้งปี 1932 โดย 8 ชาติ และบาสเกตบอลแข่งในโอลิมปิกครั้งแรกปี 1936^{5, 6}
• ลีก NBA เริ่มปี 1946 ในชื่อ Basketball Association of America (BAA)⁸
• ไทยแปลกติกาครั้งแรกใน พ.ศ. 2477 และทีมชาติชายได้เหรียญเงินซีเกมส์ 2025 ในฐานะเจ้าภาพ^{9, 11}

ใครเป็นผู้คิดค้นบาสเกตบอล และเกิดขึ้นที่ไหน

ผู้คิดค้นบาสเกตบอลคือ James Naismith อาจารย์พลศึกษาของ International YMCA Training School (ปัจจุบันคือ Springfield College) ในเมืองสปริงฟิลด์ รัฐแมสซาชูเซตส์ สหรัฐอเมริกา¹

Naismith เกิดที่แคนาดา วันที่ 6 พฤศจิกายน 1861 ที่เมือง Almonte รัฐออนแทรีโอ³ หลังเรียนจบด้านศาสนศาสตร์ที่มอนทรีออล เขาย้ายมาเรียนพลศึกษาที่สปริงฟิลด์ภายใต้ Luther Halsey Gulick หัวหน้าฝ่ายพลศึกษาของวิทยาลัย¹

จุดเริ่มต้นอยู่ที่ปัญหาในชั้นเรียน ช่วงฤดูหนาวปี 1891–1892 ผู้เรียนชายในชั้นพลศึกษาต้องเล่นกีฬาในร่ม แต่กิจกรรมอย่างการเดินแถวและกายบริหารไม่ดึงดูดความสนใจ Gulick ต้องการเกมใหม่ที่ "น่าสนใจ เรียนง่าย และเล่นได้ในฤดูหนาวใต้แสงไฟ" หลังมีอาจารย์สองคนลองแล้วไม่สำเร็จ เขาจึงมอบหมายชั้นเรียนนี้ให้ Naismith¹

Naismith ดัดแปลงเกมนี้จากหลายกีฬา ได้แก่ การส่งบอลจากรักบี้แบบอเมริกัน การกระโดดแย่งบอลจากรักบี้อังกฤษ แนวคิดประตูจากลาครอส ขนาดลูกจากฟุตบอล และเกมวัยเด็กชื่อ duck on a rock ที่ต้องโยนลูกให้ลอยขึ้นแทนการขว้างแรง ๆ¹

เดิมเขาต้องการกล่องสี่เหลี่ยมมาเป็นเป้า แต่ภารโรงนำตะกร้าลูกพีช 2 ใบมาให้แทน Naismith จึงตอกตะกร้าไว้ที่ราวระเบียงชั้นล่างของโรงยิมทั้งสองฝั่ง ซึ่งสูงพอดี 10 ฟุต และต้องมีคนคอยหยิบลูกออกจากตะกร้าทุกครั้งที่ทำคะแนนได้ หลายปีต่อมาจึงมีการตัดก้นตะกร้าออกให้ลูกตกลงมาเอง¹ Naismith Basketball Hall of Fame บันทึกว่าวันที่ 21 ธันวาคม 1891 คือวันที่เกมนี้ถูกนำมาเล่นเป็นครั้งแรก²

กติกาบาสเกตบอลดั้งเดิม 13 ข้อต่างจากปัจจุบันอย่างไร

กติกาดั้งเดิมที่ Naismith เขียนมี 13 ข้อ และต่างจากปัจจุบันชัดเจนในเรื่องจำนวนผู้เล่นและเวลาแข่ง¹

ตามข้อมูลของ Springfield College เกมแรกแบ่งผู้เล่นฝั่งละ 9 คน คือเซ็นเตอร์ 3 คน กองหน้า 3 คน และกองหลัง 3 คน แข่ง 2 ครึ่ง ครึ่งละ 15 นาที พักระหว่างครึ่ง 5 นาที กติกาข้อสำคัญคือห้ามถือบอลวิ่ง ผู้เล่นต้องส่งบอลจากจุดที่รับบอล และห้ามผลัก ดึง หรือตีคู่แข่ง หากฝ่ายใดทำฟาวล์ติดต่อกัน 3 ครั้ง อีกฝ่ายจะได้ 1 ประตู¹

เลขานุการของ Naismith พิมพ์กติกาทั้ง 13 ข้อแล้วติดไว้ที่บอร์ดในโรงยิม¹ ส่วนบาสเกตบอลที่แข่งขันกันในปัจจุบันลงสนามฝั่งละ 5 คน รายละเอียดเรื่องเวลา การฟาวล์ และการนับคะแนนอ่านต่อได้ที่ กติกาบาสเกตบอล

ประวัติบาสเกตบอลในต่างประเทศ แพร่ไปทั่วโลกได้อย่างไร

บาสเกตบอลแพร่ออกไปอย่างรวดเร็วผ่านเครือข่ายของ YMCA และศิษย์ต่างชาติของวิทยาลัย ก่อนมีองค์กรระดับโลกอย่าง FIBA ในปี 1932^{1, 5}

ไม่กี่สัปดาห์หลังเกมแรก ผู้เรียนนำเกมนี้ไปเล่นที่ YMCA ของตัวเอง กติกาถูกตีพิมพ์ในนิตยสารของวิทยาลัยและส่งไปยัง YMCA ทั่วสหรัฐฯ และเพราะวิทยาลัยมีผู้เรียนจากหลายประเทศ บาสเกตบอลจึงไปถึงต่างประเทศในเวลาไม่นาน¹ ฝั่งผู้หญิงก็เริ่มเร็วเช่นกัน ไม่กี่เดือนหลังเกมแรก Senda Berenson นำเกมนี้ไปให้ผู้หญิงที่ Smith College เล่น² เมื่อโรงเรียนมัธยมและวิทยาลัยเริ่มนำไปเล่น ภายในปี 1905 บาสเกตบอลก็ได้รับการยอมรับอย่างเป็นทางการเป็นกีฬาฤดูหนาวถาวร¹

ในระดับนานาชาติ FIBA ก่อตั้งเมื่อวันที่ 18 มิถุนายน 1932 ที่เมืองเจนีวา โดยสมาคมบาสเกตบอล 8 ชาติ ได้แก่ อาร์เจนตินา เชโกสโลวาเกีย กรีซ อิตาลี ลัตเวีย โปรตุเกส โรมาเนีย และสวิตเซอร์แลนด์ วันเดียวกันนั้นยังรับรองกติกาการแข่งขันชุดเดียวกันสำหรับทุกประเทศ⁵

หลังจากนั้นบาสเกตบอลเข้าสู่การแข่งขันระดับโลก โดยแข่งในโอลิมปิกครั้งแรกวันที่ 1 สิงหาคม 1936 ที่กรุงเบอร์ลิน⁶ ซึ่ง Naismith ได้ไปชมด้วยตัวเอง³ ต่อมาชิงแชมป์โลกชายครั้งแรกเปิดฉากวันที่ 22 ตุลาคม 1950 ที่บัวโนสไอเรส และชิงแชมป์โลกหญิงครั้งแรกเปิดฉากวันที่ 7 มีนาคม 1953 ที่ซานติอาโก ประเทศชิลี⁶

อีกจุดเปลี่ยนเกิดขึ้นวันที่ 8 เมษายน 1989 เมื่อที่ประชุมใหญ่ FIBA ยกเลิกการแบ่งแยกนักกีฬาสมัครเล่นกับนักกีฬาอาชีพ ทำให้นักกีฬาอาชีพลงแข่งโอลิมปิกได้^{6, 7} ส่วนบาสเกตบอล 3x3 ได้บรรจุในโอลิมปิกครั้งแรกที่โตเกียว 2020 ปัจจุบัน FIBA มีสมาคมสมาชิก 212 ประเทศ⁷

ลีก NBA เริ่มต้นเมื่อไหร่

ลีก NBA เริ่มต้นในปี 1946 โดยใช้ชื่อแรกว่า Basketball Association of America หรือ BAA⁸

ฤดูกาลแรก 1946–47 มี 11 ทีม แบ่งเป็น 2 ดิวิชัน เกมแรกในประวัติศาสตร์ของ BAA/NBA จัดขึ้นวันที่ 1 พฤศจิกายน 1946 ที่ Maple Leaf Gardens เมืองโทรอนโต โดยนิวยอร์ก นิกส์ ชนะโทรอนโต ฮัสกีส์ 68–66⁸

หลังจบฤดูกาล 1948–49 BAA รวมทีมส่วนใหญ่ของลีกคู่แข่ง National Basketball League เข้ามา และเริ่มใช้ชื่อ National Basketball Association (NBA) ตั้งแต่ฤดูกาล 1949–50⁸ ส่วน Naismith เองย้ายไปสอนที่มหาวิทยาลัยแคนซัส ก่อตั้งทีมบาสเกตบอลของมหาวิทยาลัยในปี 1898 และเสียชีวิตวันที่ 28 พฤศจิกายน 1939 ก่อนที่ลีกอาชีพนี้จะเกิดขึ้น³

ประวัติบาสเกตบอลไทย เข้ามาในประเทศไทยเมื่อไหร่

หลักฐานที่สมาคมกีฬาบาสเกตบอลแห่งประเทศไทยบันทึกไว้คือ พ.ศ. 2477 (ค.ศ. 1934) เมื่อกรมพลศึกษาแปลกติกาบาสเกตบอลเป็นภาษาไทยครั้งแรก⁹

ผู้ช่วยแปลกติกาครั้งนั้นคือ นายนพคุณ พงษ์สุวรรณ ครูสอนภาษาจีนของโรงเรียนมัธยมบพิตรพิมุข จากนั้นกรมพลศึกษาจัดอบรมครูพลศึกษาทั่วประเทศประมาณ 100 คน ใช้เวลา 1 เดือน วิทยากรสำคัญคือ หลวงชาติตระการโกศล ผู้เชี่ยวชาญบาสเกตบอลที่เคยเป็นตัวแทนมหาวิทยาลัยลงแข่งขันตอนเรียนอยู่ที่สหรัฐอเมริกา⁹

หลังการอบรม บาสเกตบอลแพร่หลายไปทั่วประเทศ สมาคมฯ บันทึกว่ากีฬานี้ได้รับความนิยมในหมู่ชาวไทยเชื้อสายจีนตามตลาดและตัวอำเภอของจังหวัดต่าง ๆ และปัจจุบันบรรจุอยู่ในหลักสูตรการเรียนการสอนเกือบทุกระดับ ตั้งแต่ประถมศึกษา มัธยมศึกษา จนถึงอุดมศึกษา⁹ ในภาษาไทยยังพบการสะกดว่า บาสเก็ตบอล ซึ่งหมายถึงกีฬาเดียวกัน

ด้านองค์กร ปัจจุบันสมาคมกีฬาบาสเกตบอลแห่งประเทศไทยเป็นสมาชิก FIBA ในโซนเอเชีย และมีที่ทำการอยู่ที่การกีฬาแห่งประเทศไทย ถนนรามคำแหง กรุงเทพฯ¹⁰

ทีมชาติไทยมีผลงานอะไรในระดับนานาชาติล่าสุด

ผลงานล่าสุดของทีมชาติไทยชายคือเหรียญเงินซีเกมส์ 2025 ซึ่งไทยเป็นเจ้าภาพ¹¹

ในนัดชิงเหรียญทองวันที่ 19 ธันวาคม 2025 ทีมชาติไทยแพ้ฟิลิปปินส์ 64–70 ฟิลิปปินส์จึงได้เหรียญทองบาสเกตบอลชายซีเกมส์เป็นสมัยที่ 20 ส่วนไทยได้เหรียญเงินในบ้านตัวเอง¹¹ ผู้ที่ต้องการติดตามเกมของทีมชาติไทยและลีกต่างประเทศ ดูตารางแข่งบาสเกตบอลที่ SBOTOP หรืออ่านภาพรวมของ กีฬาบาสเกตบอล และ ลีก NBA ได้ในหมวดบาสเกตบอล

ไทม์ไลน์ประวัติบาสเกตบอลมีเหตุการณ์อะไรบ้าง

ตารางด้านล่างเรียงเหตุการณ์สำคัญทั้งในต่างประเทศและในไทยตามปี พร้อมระบุแหล่งข้อมูลของแต่ละเหตุการณ์

หากต้องการเปรียบเทียบกับกีฬาอื่น อ่านต่อได้ที่ ประวัติฟุตบอล และ ประวัติแบดมินตัน ซึ่งเรียงเหตุการณ์ในรูปแบบเดียวกัน

ไทม์ไลน์ประวัติบาสเกตบอล 13 เหตุการณ์ ตั้งแต่เกมแรกของ James Naismith ปี 1891 การตั้ง FIBA ปี 1932 การแปลกติกาในไทย พ.ศ. 2477 จนถึงเหรียญเงินซีเกมส์ของไทยปี 2025

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

แหล่งข้อมูล (Sources)